วิธีการเลือกต้นไม้ปลูกตามลักษณะการใช้งานแบ่งเป็น ไม้หลัก หรือไม้ยืนต้นที่ให้ร่มเงา ไม้พุ่มบังตา ไม้ประดับตกแต่ง และไม้คลุมดิน ซึ่งการเลือกตำแหน่งที่ปลูกนอกจากจะคำนึงถึงความสวยงามแล้วต้องคำนึงถึงประโยชน์ใช้สอยด้วย เช่น ไม้ยืนต้นที่ให้ร่มเงา ก็ควรจะปลูกในทิศทางหรือตำแหน่งที่สามารถบังแดดให้กับตัวบ้านได้ โดยเฉพาะส่วนช่องเปิดที่แสงแดดและความร้อนจะเข้าถึง ส่วนไม้ที่ต้องการใช้เป็นพุ่มบังสายตา ก็ปลูกในจุดที่ต้องการให้บังสายตา หรือปลูกแทนแนวรั้ว

ส่วนไม้ประดับตกแต่ง ปลูกในบริเวณที่ต้องการสร้างจุดสนใจให้เกิดความสวยงาม เช่น บริเวณทางเข้าบ้าน ซุ่มประตูหรือใกล้กับช่องเปิดของห้องพักผ่อน นอกชาน ไม้คลุมดิน โดยเฉพาะหญ้านั้นมักต้องการแสงแดดจัดและต้องการน้ำมาก อีกทั้งต้องการการดูแลตัดแต่งให้สวยงามอยู่เสมอ จึงควรปลูกในพื้นที่ซึ่งสามารถดูแลรักษาได้ง่าย ไม่มีซอกมุมอับที่ยากต่อการตัดแต่งหรือรดน้ำพรวนดิน

นอกจากนี้ควรศึกษาธรรมชาติของพรรณไม้แต่ละประเภทให้ดี ไม้ยืนต้นบางประเภทมีกิ่งเปราะหักง่าย ไม่เหมาะที่จะปลูกไว้ใกล้กับที่จอดรถ หรือบริเวณที่ต้องการใช้งานบ่อยๆ ไม้บางประเภทเป็นไม้ที่มีการผลัดใบในบางฤดูกาล เมื่อถึงเวลาที่ใบร่วงเหลือแต่กิ่งก้านอาจดูไม่สวยงาม ไม่สามารถบังแดดให้ร่มเงาได้ตลอดปี อีกทั้งยังเป็นภาระในการกวาดเก็บใบที่ร่วงลงในสนาม

ไม้ยืนต้นบางประเภทเป็นไม้ผล เช่น มะพร้าว หรือมะม่วงบางพันธุ์ที่มีผลขนาดใหญ่ เมื่อถึงหน้าที่ออกผลและสุกงอมจนร่วงหล่นลงมาอาจเป็นอันตรายแก่ผู้อยู่อาศัย หรือสร้างความสกปรกเสียหายให้กับพื้นที่บ้านได้ จึงควรปลูกในส่วนริมรั้วหรือบริเวณที่ไม่ก่อให้เกิดปัญหาในอนาคต

พืชพรรณบางชนิดมีรูปทรงที่สวยงามโดดเด่น แต่ยางของลำต้น ผล ดอก หรือใบ อาจมีพิษ ทำให้เกิดความระคายเคืองต่อร่างกายของคนหรือสัตว์เลี้ยงในบ้าน หากต้องการปลูกควรเลือกบริเวณที่ห่างไกลจากการสัมผัสของคนหรือสัตว์ เพื่อความปลอดภัย เช่นเดียวกับดอกหรือละอองเกสรของพืชบางสายพันธุ์อาจเป็นสาเหตุของอาการภูมิแพ้ โรคทางเดินหายใจ จึงต้องระมัดระวังในการเลือกปลูกพอสมควร

การจัดกลุ่มของพืชพรรณที่ปลูกควรเป็นชนิดที่มีคุณสมบัติสอดคล้องเข้ากันได้ เช่น การปลูกไม้ที่ชอบแสงรำไรเอาไว้ใต้ต้นไม้ใหญ่ หรือการปลูกไม้น้ำหรือไม้ที่ชอบความชื้นสูงเอาไว้เป็นกลุ่มเดียวกัน การปลูกพืชพรรณที่มีลักษณะไม่สอดคล้องกันจะทำให้ต้นใดต้นหนึ่งเจริญเติบโตไม่ได้เต็มที่ ทำให้สวนไม่สวยเท่าที่ควร